Գեստացիոն դիաբետը առաջին անգամ հղիության ընթացքում հայտնաբերված գլյուկոզի մակարդակի բարձրացումն է։ Գեստացիոն դիաբետը զարգանում է հղիությանը բնորոշ հորմոնալ փոփոխությունների հետևանքով և պահանջում է ինչպես ապագա մայրիկի, այնպես էլ մասնագետների ուշադրությունն ու վերահսկումը։ Ինչո՞ւ է գեստացիոն դիաբետը զարգանում հենց հղիության ընթացքում և ինչպե՞ս ճիշտ վերահսկել հղիությունը պատմում է «Ուիգմոր կանանց և երեխաների հիվանդանոց»-ի էնդոկրինոլոգիական ծառայության պատասխանատու Լուսինե Քալանթարյանը։Բժիշկ Քալանթարյան, պատմեք, խնդրեմ, ինչո՞վ է առանձնահատուկ գեստացիոն դիաբետը։- Գեստացիոն դիաբետը գլյուկոզի փոխանակության խանգարում է, որն ի հայտ է գալիս հենց հղիության ընթացքում։ Պատճառը հղիությանը բնորոշ հորմոնալ փոփոխություններն են, որոնք նվազեցնում են հյուսվածքների զգայունությունը ինսուլինի նկատմամբ։ Որքա՞ն տարածված է այս խանգարումը: - Գեստացիոն դիաբետն այսօր համարվում է բավականին հաճախ հանդիպող խանգարում՝ միջինում հղիությունների 10%-ը ընթանում է գեստացիոն դիաբետով։ Խանգարման տարածվածության աճը պայմանավորված է ներկայումս հղի կանանց ավելի մեծ տարիքով, ավելորդ քաշի և ճարպակալման տարածվածության մեծացմամբ, ինչպես նաև ավելի լավ ախտորոշման մեթոդների կիրառմամբ։ Ինչո՞ւ են հղիների գլյուկոզի նորմերը ավելի ցածր։ - Պատճառն այն է, որ գլյուկոզան հեշտությամբ անցնում է ընկերքի միջով, և նրա մակարդակի նույնիսկ փոքր բարձրացումը մոր արյան մեջ կարող է անցանկալի ազդեցություն ունենալ հղիության ընթացքի և պտղի վրա։ Այդ պատճառով միջազգային ուղեցույցները խորհուրդ են տալիս հղիների մոտ կիրառել ավելի խիստ նորմեր և վերահսկել գլյուկոզի մակարդակը։ Ինչպե՞ս է կատարվում գեստացիոն դիաբետի ախտորոշումը։ 2024թ-ից Հայաստանում պարտադիր է բոլոր հղիների համար կատարել օրալ գլյուկոզտոլերանտային թեստ (ՕԳՏԹ)՝ հղիության 24–28-րդ շաբաթում՝ անկախ ռիսկի գործոնների առկայությունից։ Սա հեշտ և ճշգրիտ մեթոդ է․ հղին խմում է հատուկ խտության գլյուկոզի լուծույթ և 2 անգամ երակային արյուն հանձնում։ Որո՞նք են գեստացիոն դիաբետի հիմնական ռիսկերը մոր և պտղի համար։- Պտղի համար․ չափից արագ աճ, մեծ քաշ (մակրոսոմիա), ծննդաբերության բարդությունների բարձր ռիսկ, ծնվելուց հետո հիպոգլիկեմիա (գյլուկոզի ցածր ցուցանիշ)։ - Մոր համար․ հղիության բարդություններ (պրեէկլամպսիա, գերջրություն), ծննդաբերության դժվար ընթացք, հետագայում՝ 2-րդ տիպի դիաբետի զարգացման ավելի բարձր ռիսկ․․․ Ժամանակին ախտորոշման դեպքում այս բոլոր ռիսկերը հնարավոր է կանխել։ Արդյո՞ք բոլոր հղիներն է անհրաժեշտ ինսուլին։ Ո՛չ։ Գեստացիոն դիաբետով կանանց մեծ մասի մոտ (մոտ 70–80%) ճիշտ սննդակարգը, ֆիզիկական ակտիվությունը և գլյուկոզի հսկողությունը լիովին բավարար են։ Ինսուլինը նշանակվում է միայն այն դեպքում, երբ գլյուկոզի մակարդակը չի կարգավորվում։ Այն ժամանակավոր է և անվտանգ պտղի համար։ Գլյուկոզի մակարդակը ծննդաբերությունից հետո վերադառնու՞մ է նորմայի։ Շատ հաճախ՝ այո։ Սակայն գեստացիոն դիաբետ ունեցած կանայք հետագայում ունեն 2-րդ տիպի դիաբետի բարձր ռիսկ, ուստի մենք խորհուրդ ենք տալիս հետծննդյան մոնիթորինգ և տարեկան պարտադիր ստուգումներ։ Հղիների մոտ ինչպիսի՞ էնդոկրին խնդիրներ եք առավել հաճախ հանդիպում։ - Բացի գեստացիոն դիաբետից կարող եմ առանձնացնել 1 և 2 տիպի շաքարային դիաբետը և վահանագեղձի ֆունկցիայի տարատեսակ խանգարումները։ «Ուիգմոր»-ում հղիության վարումը կատարվում է էնդոկրինոլոգի և գինեկոլոգի համատեղ աշխատանքի շնորհիվ, ինչը ապահովում է առավել անվտանգ և մուլտիդիսցիպլինար հսկողություն։ Ի՞նչ նորարարական մոտեցումներ է կիրառում «Ուիգմոր»-ը հղիության ժամանակ դիաբետի վերահսկման գործում։ - Մենք կիրառում ենք միջազգային լավագույն փորձը, օրինակ՝ գլյուկոզայի շարունակական մոնիթորինգի (CGM) համակարգեր, ինսուլինային պոմպեր (1ին և 2րդ տիպի դիաբետի դեպքում), թվային վերահսկման և հետադարձ կապի համակարգեր։ Պետք է նշեմ, որ «Ուիգմոր»-ը Հայաստանում այն եզակի հիվանդանոցներից է, որտեղ հասանելի է ինսուլինային պոմպերի տեղադրումը։ Ինչպե՞ս է «Ուիգմոր»-ը աջակցում հղիներին՝ գեստացիոն դիաբետի դեպքում։ - Մենք առաջարկում ենք ամբողջական մոտեցում՝ անհատականացված հսկողություն, սննդի և ֆիզիկական ակտիվության խորհրդատվություն, մոնիթորինգ հղիության ընթացքում, հետծննդյան ուղեկցում։ Մեր նպատակը պարզ է՝ առողջ մայրիկ և առողջ երեխա։ Ձեր գլխավոր խորհուրդը ապագա մայրիկներին։ - Գեստացիոն դիաբետն այն ախտորոշումը չէ, որի պատճառով պետք է վախենալ, կամ, առավել ևս, խուսափել բժշկի այցերից։ Պետք է հիշել, որ գեստացիոն դիաբետն ամբողջությամբ վերահսկելի է։ Կարևոր է միայն հետևել բժշկի խորհուրդներին, ապահովել մշտադիտարկումը և վստահել մասնագետներին։ Ժամանակին և ճիշտ վերահսկումը ապահովում են անվտանգ հղիություն և առողջ երեխա։ «Ուիգմոր կանանց և երեխաների հիվանդանոց»-ի մանկական ներզատաբանության ծառայությանը կարող եք ծանոթանալ հղմամբ՝ https://wigmore.am/hy/wigmore-kanants-ev-erekhaneri-hivandanots/tsarayutyunner/mankakan-nerzatabanutyun

Արգանդի պարանոցի քաղցկեղը կանանց շրջանում ամենից հաճախ հանդիպող չարորակ ուռուցքային հիվանդություններից մեկն է, որը դեպքերի մեծ մասում հնարավոր է կանխել կամ հայտնաբերել վաղ փուլում և արդյունավետ բուժել։Վերջին տարիների համաշխարհային հետազոտություններն ու միջազգային առողջապահական զեկույցները փաստում են, որ ճիշտ կազմակերպված առաջնային և երկրորդային կանխարգելման դեպքում հնարավոր է գրեթե զրոյացնել այս հիվանդության հետևանքով առաջացած մահացությունը։ Ըստ Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպության (ԱՀԿ)՝ արգանդի պարանոցի քաղցկեղը այն սակավաթիվ ուռուցքային հիվանդություններից է, որի զարգացման շղթայի բոլոր փուլերը լավ ուսումնասիրված են՝ վիրուսային վարակից մինչև նախաքաղցկեղային փոփոխություններ և քաղցկեղ։Հենց այս կանխատեսելիությունն է թույլ տալիս հիվանդությունը վերահսկել պատվաստման, սքրինինգային ծրագրերի, և ժամանակակից լաբորատոր մեթոդների միջոցով։ *** «Ուիգմոր կանանց և երեխաների հիվանդանոցի»-ի ուրոգինեկոլոգիայի և գինեկոլոգիայի թիմին կարող եք ծանոթանալ հղմամբ։

«Ես առողջ եմ» առողջապահական հաղորդման հյուրն է «Ուիգմոր կանանց և երեխաների հիվանդանոց»-ի մանկաբույժ, զարգացման մանկաբույժ Մագդա Սարուխանյանը։ 

Նորածինների հանկարծամահության համախտանիշի առաջացման ճշգրիտ պատճառները դեռ ամբողջությամբ ուսումնասիրված չեն. ապացուցված է միայն, որ անվտանգ քնի պայմանների պահպանումը էականորեն նվազեցնում է ռիսկերը։ Ծնողների իրազեկվածությունն ու մի քանի պարզ, բայց կարևոր խորհուրդների հետևելը կարող է օգնել կանխարգելելու հանկարծամահության սինդրոմը։ Դիտեք տեսանյութն ամբողջությամբ 

Առողջապահությունը սկսվում է առաջնային օղակից։ Այս համոզմունքը «Ուիգմոր կանանց և երեխաների հիվանդանոց»-ի՝ համակարգային փոփոխություններ բերելու առաքելության հիմքում է։ «Մանկաբուժությունը գործնականում» կրթական նախագիծը ծնվեց հենց այս տրամաբանությամբ՝ որպես յուրօրինակ կրթական հարթակ, որտեղ հիվանդանոցն ու առաջնային օղակը կառուցում են վստահելի, ամուր մասնագիտական համագործակցություն։ Նախագծի առանցքային նպատակը առաջնային օղակի ուժեղացումն է՝ գիտելիքի, փորձի փոխանակման և միասնական մոտեցումների ձևավորման միջոցով, որպեսզի ընտանիքի առողջապահական ուղին սկսվի ճիշտ՝ առաջնային օղակից և շարունակվի համակարգված համագործակցությամբ։Կրթությունը համակարգային մտածողության հիմքումՈւիգմորի հիմնադրման առաջին իսկ տարիներից հիվանդանոցը իրականացնում է կրեդիտավորված կրթական ծրագրեր՝ հետևողականորեն ընդգրկելով Հայաստանի բոլոր մարզերը։ Նախագծի առաջին երկու տարիների ընթացքում Ուիգմորի կրթական թիմը երեք փուլով  դասընթացներն անցկացրել է նախ Երևանում, ապա՝ մարզերում։Կրթությունը համակարգային մտածողության հիմքումՈւիգմորի հիմնադրման առաջին իսկ տարիներից հիվանդանոցը իրականացնում է կրեդիտավորված կրթական ծրագրեր՝ հետևողականորեն ընդգրկելով Հայաստանի բոլոր մարզերը։ Նախագծի առաջին երկու տարիների ընթացքում Ուիգմորի կրթական թիմը երեք փուլով  դասընթացներն անցկացրել է նախ Երևանում, ապա՝ մարզերում։Ըստ Կ․ Աբելյանի՝ մանկաբուժական թիմի կողմից առաջարկվեց Երևանում շարունակական կրթական հանդիպումների գաղափարը՝ ամիսը մեկ հաճախականությամբ՝ այդպիսով մեկ հարթակում միավորելով մանկաբույժներին, ընտանեկան բժիշկներին և առաջնային օղակի մասնագետներին։ Առաջնային օղակի ուժեղացումը՝ որպես ռազմավարական նպատաՈւիգմորում համոզված են՝ եթե առաջնային օղակը լինի ուժեղ, վստահելի և ֆունկցիոնալ, ապա հիվանդանոցները կզբաղվեն միայն այն դեպքերով, որոնք իսկապես պահանջում են հիվանդանոցային բուժօգնություն։«Առաջնային օղակը առողջապահության «դարպասն» է, և այն պետք է վստահելի և ուժեղ լինի։ Մեր երկարաժամկետ նպատակներից մեկն այն է, որ Հայաստանում առաջնային օղակն այնքան ամուր և արդյունավետ լինի, որ մենք՝ որպես հիվանդանոց, թերբեռնված լինենք (ժպտում է, - խմբագիր)։ Ընտանիքը իր խնդրի դեպքում պետք է առաջին հերթին դիմի առաջնային օղակին և, միայն ըստ անհրաժեշտության, ուղղորդվի հիվանդանոց», - նշում է «Ուիգմոր կանանց և երեխաների հիվանդանոց»-ի բուժական գծով փոխտնօրեն Հրաչուհի Ղազարյանը։Իրական դեպքեր, իրական բժիշկներ, իրական երկխոսություն«Մանկաբուժությունը գործնականում» նախագծի կարևոր առանձնահատկություններից մեկը ձևաչափն էր։ Չնայած անվանմանը՝ դրանք դասական ակադեմիական դասընթացներ չէին․ յուրաքանչյուր հանդիպում կառուցված էր իրական կլինիկական դեպքերի շուրջ, որոնք քայլ առ քայլ քննարկվում էին մասնակիցների հետ։«Ի սկզբանե, մենք չէինք ուզում ունենալ կանոնիկ դասախոսություն, որտեղ մեկը խոսում է, մյուսները՝ լուռ լսում։ Յուրաքանչյուր ներկայացում ակտիվ քննարկում էր՝ կոնկրետ դեպքերի վրա հիմնված, որտեղ բոլոր մասնակիցները ներգրավված էին երկխոսության մեջ», -նշում է Կ․ Աբելյանը։Յուրաքանչյուր հանդիպում ներառում էր երեք ներկայացում, որոնց բանախոսները Ուիգմորի բժիշկներն էին՝ տարբեր նեղ մասնագիտական ծառայություններից։Միավորված համայնք, ոչ միայն պարզապես դասընթացՈւիգմորում նշում են, որ «Մանկաբուժությունը գործնականում» նախագծի շրջանակում 2025թ․ մարտից մինչև դեկտեմբեր իրականացվել է 9 կրթական հանդիպում, որոնց ընթացքում հանդես է եկել 21 խոսնակ։ Դրանցից 7 հանդիպում վարել են Ուիգմորի մասնագետները, իսկ 2-ը կազմակերպվել են միջազգային գործընկերների մասնակցությամբ՝ ԱՄՆ առաջատար մանկական հիվանդանոց Valley Children’s Healthcare-ի և Շվեդիայի Ումեո համալսարանական հիվանդանոցի մանկական էնդոկրինոլոգիայի և դիաբետոլոգիայի բաժանմունքի հետ համագործակցության շրջանակում։Սկզբնական շրջանում նախագծի համար նախատեսված էր 60-տեղանոց սրահ, սակայն առաջին իսկ գրանցումներից պարզ դարձավ, որ պահանջարկը մի քանի անգամ գերազանցում է սպասվածը։ Գրանցվել էր ավելի քան 200 մասնակից, ինչի արդյունքում հանդիպումները տեղափոխվեցին մեծ դահլիճ։«Եղել են դեպքեր, երբ մարզի մասնագետները համախմբվել են և միասին եկել Երևան՝ շաբաթ օրով, իրենց հանգստյան օրը, միայն թե չկորցնեն հանդիպումը։ Սա շատ մեծ գնահատական է մեր աշխատանքի համար, որը հաստատում է նախագծի պահանջարկն ու համայնքային նշանակությունը», - նշում է Կարինե Աբելյանը։Վստահություն և երկկողմանի ուսուցումՈւիգմորում նշում են, որ հանդիպումներին մասնակցել են պետական և մասնավոր գրեթե բոլոր հաստատություններից բժիշկներ, ինչպես նաև մեծ թվով ուսանողներ, ովքեր, թեև մասնակցում էին ազատ այցելուների կարգավիճակում, աչքի էին ընկնում ակտիվ ներգրավվածությամբ։Լսարանը բազմազան էր, հարցերը՝ խորքային և գործնական։ Միևնույն ժամանակ, երկկողմանի ուսուցում է տեղի ունեցել նաև Ուիգմորի թիմի համար։«Մեր միջազգային գործընկերները նշում էին, որ մասնակից բժիշկների հարցերը վկայում են պրոֆեսիոնալիզմի և սեփական փորձի վրա հիմնված մտածողության մասին։ Այս հանդիպումների ընթացքում մենք էլ՝ որպես հիվանդանոց ավելի լավ հասկացանք, թե ինչ ակնկալիքներով է ընտանիքը դիմում առաջնային օղակին և ինչ խնդիրների է այնտեղ բախվում բժիշկը, ինչը հիվանդանոցից միշտ չի, որ տեսանելի է», - նշում է «Ուիգմոր կանանց և երեխաների հիվանդանոց»-ի բուժական գծով փոխտնօրեն Հրաչուհի Ղազարյանը։Մեծ նախագիծ՝ մեծ պատասխանատվությունՅուրաքանչյուր հանդիպմանն ընդառաջ կրթական նյութերը մշակվել են զրոյից՝ ընտրվել են քննարկվող դեպքերը, քննարկվել թիմի ներսում և հարմարեցվել լսարանին։ Բոլոր դասընթացները եղել են կրեդիտավորված, ապահովել հետադարձ կապը, յուրաքանչյուր հանդիպում ունեցել է նախաթեստ և վերջնաթեստ՝ գիտելիքային փոփոխությունները տեղում գնահատելու համար։«Հիմա հետ եմ նայում ու հասկանում, թե ինչ մեծ ծավալի աշխատանք է իրականացվել։ Գործող բժշկի համար ամեն հանդիպմանն ընդառաջ զրոյից նոր կրթական մեծածավալ նյութ պատրաստելը շատ բարդ է, սակայն մեր մասնագետներն ամիսը մեկ դա արել են՝ լիարժեք ներգրավվածությամբ։ «Մանկաբուժությունը գործնականում» նախագիծը դարձավ համագործակցության, վստահության և փոխադարձ ուսուցման իրական հարթակ, որը լիովին համահունչ է Ուիգմորի կրթական և համակարգային մոտեցմանը, որտեղ առաջնային օղակը դիտարկվում է որպես առողջապահության իրական մեկնարկային կետ», - ընդգծում է «Ուիգմոր կանանց և երեխաների հիվանդանոց»-ի բուժական գծով փոխտնօրեն Հրաչուհի Ղազարյանը։Շարունակություն՝  նոր ձևաչափով2026թ․ ակնկալիքն ակնհայտ է․ մասնագիտական համայնքը սպասում է «Մանկաբուժությունը գործնականում» նախագծի շարունակությանը։ Ուիգմորում նշում են, որ ծրագրի նկատմամբ ձևավորված մեծ հետաքրքրվածությունն ու ընդգրկվածությունը որքան խրախուսիչ են, նույնքան էլ պարտավորեցնող՝ ապահովելու ծրագրի շարունակականությունը։